Een inleiding tot juridische engineering

23 juni 2026

AI, slimme technologieën en cloud computing zijn overal om ons heen. De invloed van Big Tech is groter dan ooit. We leven nu in een door software beheerde wereld. En deze nieuwe wereld vraagt om een nieuw type advocaat en verandert de manier waarop advocatenkantoren werken. Juridische engineering (Legal engineering) speelt een cruciale rol in dit proces. Dit is het eerste van twee artikelen over advocaten en juridische engineering. Dit artikel richt zich op de vragen: “Wat is juridische engineering?”, “Wat doen juridische ingenieurs?”, “Zijn juridische ingenieurs hetzelfde als juridische kennisingenieurs?”, en “Waarom is juridische engineering belangrijk?”. In het volgende artikel zullen we bekijken of advocaten nu juridische ingenieurs moeten worden.

Wat is juridische engineering?

We hebben in het verleden al gesproken over juridisch kennisbeheer en juridische vormgeving (ook juridisch design genoemd). Juridische engineering heeft met beide te maken. Het is het raakvlak tussen recht, technologie en design thinking. Het is een vrij nieuwe discipline die engineeringprincipes, zoals systematische analyse, gestructureerde probleemoplossing en procesoptimalisatie, toepast op juridische uitdagingen. Juridische ingenieurs beschouwen het recht als een systeem dat kan worden ontworpen, opgebouwd en verbeterd.

De term raakte in het begin van de jaren 2010 in gebruik, toen advocatenkantoren en juridische diensten van bedrijven te maken kregen met een groeiende hoeveelheid gegevens, nieuwe juridische technologieën en toenemende eisen om efficiënter te werken. Het concept putte dan ook uit ideeën uit aanverwante vakgebieden, zoals juridische informatica en computationeel recht. Maar er werd ook een meer praktische, hands-on aanpak aan toegevoegd, die erop gericht is om oplossingen te ontwikkelen.

Inmiddels is juridische engineering uitgegroeid tot een volwaardig academisch en professioneel vakgebied. Vooraanstaande rechtenfaculteiten, zoals Stanford, Harvard en Oxford, bieden opleidingen aan waarin juridische studies worden gecombineerd met design thinking, datawetenschap en softwareontwikkeling.

Wat doen juridische ingenieurs?

Juridische ingenieurs doen dienst als een brug tussen advocaten (die de juridische context begrijpen, maar wellicht niet over technische vaardigheden beschikken) en softwareontwikkelaars (die de code begrijpen, maar geen inzicht hebben in de juridische praktijk). Juridische ingenieurs ontwikkelen hulpmiddelen voor advocaten die het repetitieve werk dat weinig toegevoegde waarde biedt, uit de dagelijkse juridische praktijk halen

Enerzijds moeten ze dus over voldoende juridische kennis beschikken om risico’s, nalevingsvereisten en de nuances van bijvoorbeeld contractuele bepalingen te begrijpen. Anderzijds moeten ze ook over voldoende technische vaardigheden beschikken om die vereisten om te zetten in functionele systemen. Velen hebben een juridische achtergrond en leren programmeren; anderen hebben een achtergrond in informatica of techniek en doen tijdens hun werk juridische kennis op.

Enkele voorbeelden: een juridisch ingenieur slimme contracten opstellen die voorwaarden automatisch uitvoeren op een blockchain. Of hij of zij kan systemen voor documentautomatisering ontwikkelen die binnen enkele seconden standaardovereenkomsten genereren. Hij of zij kan ook workflows ontwerpen die juridische taken op het juiste moment naar de juiste bron – mens of machine – doorsturen. Daarnaast werken ze aan platforms voor contractanalyse die gebruikmaken van natuurlijke taalverwerking om belangrijke clausules uit duizenden documenten te halen en te vergelijken.

Een juridisch ingenieur moet dus over vaardigheden uit verschillende disciplines beschikken. Agile projectmanagement helpt teams om juridische producten te verbeteren door middel van snelle, herhaalde test- en aanpassingsrondes. Procesmapping helpt vaststellen waar vertragingen of problemen optreden in de manier waarop juridisch werk door een organisatie verloopt. Data-analyse helpt patronen bloot te leggen in zaken als de uitkomsten van rechtszaken, contractvoorwaarden of regelgevingsdocumenten. Artificiële intelligentie – met name machineleren en grote taalmodellen – speelt een steeds belangrijkere rol: het ondersteunt taken die variëren van het beoordelen van documenten tijdens due diligence tot het voorspellen van de mogelijke uitkomst van een rechtszaak.

Zijn juridische ingenieurs hetzelfde als juridische kennisingenieurs?

Vroeger werd, als het om juridische AI ging, vaak de term ‘juridische kennisingenieurs’ gebruikt. De voor de hand liggende vraag is dan ook of juridische kennisingenieurs en juridische ingenieurs hetzelfde zijn.

Het antwoord is dat de twee termen elkaar in grote mate overlappen. Maar er zijn enkele verschillen. De term ‘juridische kennisingenieur’ (legal knowledge engineer) is ouder en vaak een preciezere benaming, terwijl ‘juridische ingenieur” (legal engineer) een bredere, nieuwere overkoepelende term is die aan populariteit heeft gewonnen in de marketing van juridische informatica.

Wat hebben ze gemeen? Beide functies houden in dat juridische regels, processen en redeneringen worden omgezet in gestructureerde logica die in software kan worden gecodeerd. (Cf. de voorbeelden van systemen voor documentautomatisering, expertsystemen, beslissingsbomen, tools voor contractanalyse, enzovoort.) Voor beide functies is doorgaans een combinatie van vaardigheden nodig, waarbij juridische opleiding (of diepgaande juridische vakkennis) wordt gecombineerd met de technische vaardigheden. Soms zijn daadwerkelijke programmeervaardigheden vereist.

Hoe verschillen ze? De term ‘juridisch kennisingenieur’ legt de nadruk vooral op kennisbeheer en kennisrepresentatie. Het gaat hierbij om het vastleggen van de redeneringen van deskundigen, het opstellen van beslissingsbomen en het codificeren van juridische logica van het type ‘als X, dan Y’. Ze werken vaak binnen kennisbeheerteams (KM) bij grote advocatenkantoren.

De term ‘juridische ingenieur’ wordt soms in bredere zin gebruikt om een breder scala aan juridische innovatieactiviteiten te omvatten. Hieronder vallen procesverbetering, juridisch ontwerp, automatiseringstools en soms ook projectmanagement of zelfs juridische ondersteuningsfuncties.

Waarom is juridische engineering belangrijk?

Waarom is juridische engineering nu plots belangrijk? Juridische dienstverlening krijgt al lang bakken kritiek omdat ze ontoegankelijk, traag en ondoorzichtig zou zijn. Juridische engineering probeert een antwoord te bieden op deze kritiek. Door herhaalbare juridische taken te automatiseren, zorgt het ervoor dat advocaten zich kunnen concentreren op de daadwerkelijke juridische redenering en beoordeling. En door de kosten van routinematige juridische dienstverlening te verlagen, kan het de toegang tot het rechtssysteem vergroten. Daarom heeft het veel aandacht getrokken van overheden, ngo’s en rechtsbijstandsorganisaties.

Voor advocatenkantoren en andere aanbieders van juridische diensten zijn de efficiëntiewinst aanzienlijk. We hebben al vaker het voorbeeld vermeld van een bedrijf dat jaarlijks duizenden contracten verwerkt, dat dankzij goed ontworpen systemen de doorlooptijden en juridische kosten drastisch kan verminderen. Tegelijkertijd wordt de consistentie verbeterd en worden de risico’s beperkt.

In het volgende artikel bespreken we of advocaten tegenwoordig juridische ingenieurs moeten worden.

Bronnen: